کلیات

در این فصل مبنای کار ما آموزش از طریق آزمون‌های ورودیِ مدارس خاص است. مدارس غیردولتی و نمونه دولتی هر سال در همهٔ شهرها، آزمون‌هایی برگزار می‌کنند برای سنجشِ سطحِ دانش و استعدادِ دانش‌آموزانی که می‌خواهند در دورهٔ اول (پایهٔ هفتم) وارد این مدارس شوند، مدارسی مانند انرژی اتمی، سلام، علامه طباطبایی، روزبه، البرز و ... . آزمون‌های این مدارس در برخی موارد ارزش ریاضیِ بالایی دارند و در برخی موارد هم آزمون‌های تکراریِ کم‌ارزش‌اند. در این فصل مسئله‌هایی از این امتحان‌ها را که سؤالات خوبی هستند انتخاب کرده‌ایم و در قالب تمرین‌ها و آزمون‌های مختلف به آن‌ها پرداخته‌ایم. 

در هر فعالیتِ فصل، مسئله‌هایی که در این امتحان‌ها آمده‌اند یا برای آمادگیِ شرکت در این امتحان‌ها مناسب‌اند آمده‌اند. به خاطر اینکه شما درگیر اسم و رسم این مدارس نشوید و توجهتان به ریاضیاتِ پشتِ این مسئله‌ها باشد، اشاره‌ای به اینکه هر مسئله مربوط به آزمونِ کدام مدرسه است نکرده‌ایم. به دلیل اینکه مسائل آزمون‌های ورودیِ مدارس انرژی اتمی عموماً سؤالاتِ ریاضیِ باارزشی‌اند، خیلی از سؤالاتِ آزمون‌های سال‌های مختلف این مدرسه در این فصل آمده‌اند. 

توجه کنید که سؤالاتِ آزمون‌های موسوم به تیزهوشان (سمپاد) در فصلی جداگانه‌ و با نامِ تیزهوشان در همین کتاب آمده‌اند که اتفاقاً برخی از این مدارس خاص از آن نوع سؤالات هم استفاده می‌کنند. پس اگر می‌خواهید در آزمون هر کدام از این مدارس شرکت کنید، هر دو فصل را بخوانید و مسائلشان را حل کنید. البته به منظور آمادگی برای آزمون‌های مدارس انرژی اتمی، مطالعه و حل مسائل فصلِ کانگورو و حتی ببراس هم توصیه می‌شود.


بخش‌های مختلف

در این فصل موضوعات عمدتاً بر اساس سؤالات آزمون ورودیِ انرژی اتمی دسته‌بندی شده‌اند. 

برای هر موضوع، در‌س‌نامه‌ای آورده شده و بعد، چند تمرین و بعد از تمرین‌ها، چند آزمون از آن موضوع. بعد از انجامِ تمرین‌ها، شما یک فرمِ خودارزیابی خواهید دید که بر اساس عملکرد خودتان و حس خودتان از میزانِ چیزی که از آن موضوع یاد گرفته‌اید به خودتان امتیاز می‌دهید. انجام این خودارزیابی‌ها بسیار مفید است و به شما کمک می‌کند خودتان مدیریت یادگیری خودتان را به دست بگیرید (دربارهٔ این موضوع، در فرم اولین خودارزیابیِ فصل، توضیحات بیشتری خواهید دید). بعد از آخرین آزمونِ هر موضوع هم، یک فرمِ خودارزیابیِ دیگر وجود دارد. همچنین بعد از انجام همهٔ تمرینات و آزمون‌های کل فصل، یک فرمِ خودارزیابی پایانی وجود دارد.

در هر موضوع در صفحهٔ آن موضوع در فهرست، درس‌نامهٔ مختصری وجود دارد. بعد از مطالعهٔ درس‌نامه، اولین تمرین را ببینید. بعد از انجامِ نخستین تمرین و کسبِ نمرهٔ مورد نیاز می‌توانید به ترتیب، تمرین‌های بعدی را ببینید (دربارهٔ نمرهٔ مورد نیاز و چیزهایی از این دست، در صفحهٔ هر تمرین یا آزمون، توضیحاتِ لازم وجود دارد).

برای یادگیریِ عمیق و مفهومیِ هر موضوع، شما سه نوع فعالیت خواهید داشت:

۱. تمرین‌ها    ۲. ‌‌آزمون‌ها     ۳. خودارزیابی‌ها  

تمرین‌ها و آزمون‌ها مجموعه‌ای از مسائل‌اند که هوشِ مصنوعیِ سایت، با توجه به سطحِ شما در این فعالیت‌ها، آموزش‌های لازم را به شما ارائه می‌دهد. تمرین‌ها بیشتر جنبهٔ آموزشی دارند و آزمون‌ها بیشتر برای سنجش‌اند و سطحِ شما را تعیین می‌کنند. توجه داشته باشید که شما همهٔ این فعالیت‌ها را هرچند بار که بخواهید می‌توانید انجام بدهید و امتیازِ شما بر اساسِ بالاترین امتیازی که در هر فعالیت آورده‌اید محاسبه خواهد شد. پس نگرانِ از دست دادنِ امتیاز نباشید، اینجا قرار نیست کسی به شما کارنامه بدهد یا شما را قضاوت کند. اینجا قرار است ریاضیات یاد بگیرید و مهم نیست این موضوع چقدر طول بکشد. این قدر به پرسش‌ها فکر کنید و از راهنمایی‌ها استفاده کنید تا بالاخره یاد بگیرید. 

در انتها یادآوری می‌شود که با مراجعه به بخشِ تمرین‌های تکمیلی می‌توانید مسئله‌های بیشتری از هر موضوع ببینید و آن‌ها را حل کنید.

اما در خوارزیابی‌ها خبری از مسئلهٔ ریاضی نیست. خودارزیابی‌ها درواقع بازخوردِ خودتان‌اند به خودتان. از آن‌ها غافل نشوید. این‌ بازخوردها می‌توانند بسیار ارزشمند و راهشگا باشند.

می‌توانید هر موضوعی که بخواهید را باز کنید و درس‌نامه‌اش را بخوانید و تمرین‌هایش را انجام دهید و ترتیب خاصی وجود ندارد، اما لازم است نخستین موضوع (یعنی منظم و به ترتیب) را قبل از همه انجام دهید چون در غیر این صورت به باقیِ بخش‌ها دسترسی نخواهید داشت. 

بعد از پایانِ تمریناتِ فصل، تعدادی تمرینِ تکمیلی وجود دارد و بعد بخش شبیه‌سازها می‌رسد.  تمرین‌های تکمیلی، درواقع مروری بر کل مباحث این فصل‌اند و شما را برای شبیه‌سازها آماده می‌کنند. شبیه‌سازها بر اساس امتحان‌های هر مدرسه دسته‌بندی شده‌اند و می‌توان گفت آخرین معیارها برای این است که ببینید چقدر برای آزمون‌های ورودیِ این مدارس آماد‌ه‌اید و البته منبع بسیار خوبی برای تمرین و یادگیریِ ریاضی‌اند. 

در این فصل یک چک‌لیست وجود دارد که می‌توانید بعد از اینکه هر تمرین یا آزمون یا شبیه‌ساز را انجام دادید و دیگر نمی‌خواستید به آن برگردید، آن بخش را در چک‌لیست علامت بزنید. انجام این کار به شما کمک می‌کند ذهن خود را مرتب نگه دارید و همواره بدانید کدام بخش‌های اصلی را انجام داده‌اید و کدام بخش‌ها باقی مانده‌اند. 

از طریق زدن روی دکمهٔ زیر می‌توانید چک‌لیست فصل را ببینید. 

چک‌لیستِ فصلِ مدارسِ خاص

تقریباً همهٔ مسئله‌های فصل راهنمایی دارند که در برخی فعالیت‌ها، در اولین مرتبه‌ای که تمرین‌ها را حل می‌کنید نمی‌توانید آن‌ها را ببینید اما بعد از انجام هر تمرین این امکان به شما داده می‌شود که با زدن روی دکمهٔ بررسی در هر مسئله، راهنمایی‌های آن را به ترتیب ببینید (بسته به اینکه چند بار پاسخ غلط را وارد کنید). طبعاً اگر پاسخ مسئله‌ای را درست وارد کنید راهنمایی هم نخواهید شد! اما اگر بعد از پایانِ هر فعالیت دوست داشتید راهنمایی‌ها را ببینید می‌توانید، به همان تمرین برگردید و پاسخ مسئله‌ها را اشتباه وارد کنید! و با زدن روی دکمهٔ بررسی، راهنمایی‌ها را ببینید. در هنگامِ استفاده از راهنمایی‌ها، توجه کنید که در هر مرحله، راهنمایی‌های قبلیِ مسئله هم نمایش داده می‌شوند و راهنماییِ جدید با یک علامتِ آبی‌رنگ (که در ادامه می‌بینید)، مشخص شده است. ()  

در هر تمرین یا آزمون یا شبیه‌ساز، بعد از اینکه فعالیت را به پایان می‌رسانید، در سمتِ چپِ صفحه، بخشی با عنوانِ پیشنهاد/نظر/گزارشِ خرابی خواهید دید. از این بخش می‌توانید در زمانی استفاده کنید که می خواهید نظر خود را در مورد کل آن فعالیت یا یک پرسش خاص از آن بنویسید. مثلاً می‌توانید بنویسید که یک مسئله ایرادی دارد یا پاسخش اشتباه است یا راهنمایی‌اش مشکلی دارد یا مثلاً کل آن فعالیت سطحش مناسب این بخش نیست یا امتیازی که برای قبول شدن در آن در نظر گرفته شده است، منصفانه نیست. یا ممکن  است بخواهید گزارش کنید یک دکمه یا یک لینک کار نمی‌کند و شما را به صفحهٔ گفته شده نمی‌برد. لطفاً در هنگام ثبت نظرِ خود، بنویسید که این گزارش یا پیشنهادِ شما دقیقاً درباهٔ کدام سؤال یا کدام بخشِ یک فعالیت است. بعد از نوشتنِ نظرِ خود، حتماِ روی ثبت بزنید تا نظر یا گزارش شما ارسال شود. این نوشته‌های شما بسیار بسیار باارزش‌اند و به بهتر شدنِ این محصول کمک می‌کنند. 


روبریک

شما به هر تمرین یا آزمون یا شبیه‌سازی که پاسخ می‌دهید، بسته به نتیجه‌ای که در آن کسب می‌کنید، ممکن است یکی از چهار ردهٔ زیر را به عنوان سطح خودتان در آن فعالیت کسب کنید:

۱. نیازمندِ آموزش       ۲. قابل قبول         ۳. خوب        ۴. خیلی خوب

البته با استفاده از راهنمایی‌های مسئله‌های هر آزمون، طبیعتاً سطح شما بالاتر می‌آید. نیاز نیست هر لحظه حواستان به این رده‌بندی باشد اما اگر بخواهید وضعیت خود را بسنجید می‌توانید از این رده‌بندی استفاده کنید. در هر موضوع اگر بتوانید در دومین آزمون، عملکردِ خوبی داشته باشید، شما مفاهیم  و مهارت‌های اولیهٔ آن موضوع را درک کرده‌اید. اگر در سومین آزمونِ هر موضوع موفق شوید، معنایش این است که شما تواناییِ به کارگیریِ دانش و مهارت خود در آن موضوع را دارید و اگر در چهارمین آزمون هم بدرخشید، نشان می‌دهد در تجزیه و تحلیل و نشان دادن تسلطتان در آن موضوع توانمند شده‌اید و این بالاترین سطحی است که می‌توانید در یک موضوع به آن برسید. اگر از ابتدا نتوانید از پسِ نخستین آزمون بربیایید احتمالاً معنایش این است که هنوز مفاهیم اولیهٔ آن موضوع را درک نکرده‌اید و لازم است مسیری را کتاب به شما پیشنهاد می‌دهد طی کنید.

پیش‌تر گفته شد که در بخش‌هایی از هر موضوع خودارزیابی‌هایی وجود دارد که شما باید به وضعیت خودتان بازخورد بدهید. این بازخوردها چهار سطح دارند و شما با توجه به توضیحاتِ هر سطح باید مشخص کنید وضعیت خود را در آن موضوع چگونه می‌بینید. این چهار سطح عبارت‌اند از:

۱. مبتدی     ۲. در مسیرِ یادگیری      ۳. در حدِ انتظار       ۴. پیشرفته

در مورد این چهار سطح، در خودارزیابی‌هایی که به مرور خواهید دید، توضیحات بیشتری وجود دارد. 

همچنین در شبیه‌سازهای پایانِ فصل، شما می‌توانید با کسب نمرهٔ موردِ انتظار در برخی از این شبیه‌سازها مدال‌های این فصل را کسب کنید. این مدال‌ها نمادین‌اند و قرار نیست مدالِ فیزیکی برای شما ارسال شود. ضمناً نگران نباشید! به موقع‌اش خودتان متوجه خواهید شد کدام شبیه‌سازها مدال دارند.

این فصل، سه مدال (یا اصطلاحاً: نشان) دارد:

۱. کاربَلَد     ۲. ماهر     ۳. ممتاز

مدالِ ممتاز به کسی داده می‌شود که عملکردِ درخشان و عالی در این فصل داشته باشد. البته این گونه نیست که این مدال فقط به یک نفر یا تعداد محدودی داده شود. هر کس از پس چالش‌های این مدال بربیاید می‌تواند آن را کسب کند.

پس یک مرورِ کلی بر روبریکِ این فصل داشته باشیم:

- رده‌بندیِ تمرین‌ها:

۱. نیازمند آموزش     ۲. قابل قبول         ۳. خوب       ۴. خیلی خوب

- سطح‌بندی آزمون‌های هر موضوع:

۱. درک‌نکردنِ موضوع     ۲. درکِ موضوع      ۳. به‌کارگیریِ موضوع در مسائل       ۴. تسلط در تجزیه و تحلیلِ موضوع

- مدال (نشان)‌های شبیه‌سازها:

۱. کاربلد     ۲. ماهر     ۳. ممتاز

- سطح‌های خودارزیابی‌ها (که خودتان به خودتان بازخورد می‌دهید):

۱. مبتدی     ۲. در مسیر یادگیری      ۳. در حد انتظار       ۴. پیشرفته

در پایان مجدداً تأکید می‌شود که به هیچ عنوان خودتان را اسیر این دسته‌بندی‌ها نکنید. هوشِ مصنوعیِ کتاب، خودش شما را به موقع در این باره راهنمایی خواهد کرد. فقط کافی است دستورالعمل‌هایی که در بخش‌های مختلف هست را بخوانید و به آن‌ها عمل کنید. 


دربارهٔ فعالیت‌ها

شما همهٔ فعالیت‌های این فصل را می‌توانید هر چندبار که می‌خواهید ببینید و به مسئله‌هایشان پاسخ دهید. بعد از هر بار پاسخ دادن به فعالیت‌ها، می‌توانید تا پایانِ زمانی که به این کتاب دسترسی دارید، برگردید و دوباره آن‌ها را حل کنید. در آزمون‌ها و شبیه‌سازها، زمانِ پیشنهادیِ پاسخ دادن به پرسش‌ها وجود دارد اما در آزمون‌ها محدودیتِ زمانی ندارید. در شبیه‌سازها بعد از اتمامِ زمانِ تعیین شده (مثلاً ۶۰ دقیقه از شروعِ پاسخ دادنِ به سؤالات)، امکانِ پاسخ دادن را از دست می‌دهید اما هزاران بارِ دیگر هم می‌توانید از اول شروع کنید. این محدودیتِ زمانی برای این است که خودتان را در شرایطِ واقعیِ آزمون در نظر بگیرید. 

(توجه کنید که شرایط گفته شده در بالا، در مورد شبیه‌سازهای مدال (نشان)‌دار متفاوت است. ممکن است در شبیه‌سازهایی که شما می‌توانید مدال دریافت کنید، محدودیت‌های اضافه‌ای وجود داشته باشد. مانند محدودیت در زمان یا تعداد دفعاتِ شرکت.) 

در این فصل هر تمرینی را که انجام دهید در کنارِ هر سؤال ۳ تا اطلاعات را می‌بیند. یکی اینکه آیا آن مسئله را پاسخ داده‌اید یا نه، یکی اینکه نمرهٔ آن سؤال چه‌قدر است و یکی هم پرچم‌زدنِ سؤال. پرچم‌زدنِ سؤال برای زمانی است که به یک مسئله فکر کرده‌اید و می‌خواهید به مسئلهٔ بعدی بروید و بعداً سراغ این مسئله برگردید. مثلاً یا به جواب نزدیک شده اید یا نمی‌خواهید ذهنتان را بیش از این خسته کنید. اگر یک سؤال را پرچم بزنید، در منوی سمت چپِ آزمون (که نامِ آن راهبریِ آزمون است)، بالای شمارهٔ این سؤال یک پرچمِ قرمز خواهید دید که یادتان بماند هروقت خواستید دوباره به آن برگردید. این کاری است که شما در یک آزمونِ مدادکاغذیِ فیزیکی هم انجام می‌دهید. اگر به جواب یک مسئله نزدیک شده‌اید اما به نظرتان وقتتان کم است، کنارِ آن سؤال در دفترچهٔ آزمون یک علامت می‌زنید که اگر بعد از پاسخ دادن به باقی سؤالات، وقت اضافه آوردید، به آن برگردید.  

توجه کنید در هنگامِ محاسبهٔ نمرهٔ (امتیازِ) هر فعالیت، مانندِ اغلبِ آزمون‌های دنیا، پرسش‌هایی که از نوعِ چند‌گزینه‌ای هستند، دارای امتیازِ منفی هستند. در این کتاب شما هر پرسشی را که اشتباه جواب بدهید، یک نمره از نمرهٔ کل شما کم می‌شود.

همچنین در فعالیت‌هایی که می‌توانید از راهنماییِ حلِ مسئله‌ها استفاده کنید، در کنارِ این سه اطلاعاتی که گفته شد، مورد دیگری وجود دارد با عنوانِ تلاش‌های باقیمانده. این مورد نشان می‌دهد که شما چند راهنماییِ دیگر دریافت خواهید کرد. اگر راهنمایی‌های حل یک مسئله تمام شوند، دیگر نمی‌توانید به آن مسئله پاسخِ غلط بدهید. 

بعد از اینکه به همهٔ پرسش‌هایی که می‌خواستید، پاسخ داید، روی اتمام کار و بعد روی ثبتِ همهٔ پاسخ‌ها و پایان بزنید تا پاسخ‌هایتان مورد بررسی قرار بگیرند و نتیجهٔ کارتان را ببینید. 

نکته‌ای که در پایان لازم است به آن اشاره شود این است که در بیشترِ موارد، پرسش‌هایی که از آزمون‌های ورودیِ این مدارس در تمرین‌ها یا آزمون‌ها یا شبیه‌سازها آمده‌اند، بدونِ تغییر ثبت شده‌اند. یعنی ممکن است برخی پرسش‌ها ایراداتِ نگارشی یا حتی املایی داشته باشند یا حتی گاهی نشود آن‌ها را حل کرد (البته این مورد بسیار بسیار نادر است و فقط در یکی دو سؤال وجود دارد). این سؤال‌ها بدون تغییر آمده‌اند تا ببینید همیشه این امکان وجود دارد که چنین مشکلاتی در یک آزمونِ واقعی به وجود بیایند. در موارد خاصی در این باره توضیح داده شده است که در صورتی که در یک آزمونِ مهم با چنین مشکلی برخورد کردید چه کار کنید.